Startpagina
Informatie
Programma
Nieuws/Agenda
Interessegroepen
Museumgroep
Verslagen
Archief verslagen
Museumbezoek: Van Speeldoos tot Pierement
Op donderdag 15 november ging een groepje van elf Vrouwen van Nu naar Utrecht om een museumbezoek af te leggen aan het "Vrolijkste museum van Nederland", zoals het zelf zegt.
Dat was niets te veel gezegd. Het werd een heel gezellige dag met elkaar uit, die begon met verzamelen op het station van Purmerend. De strein bracht ons met een overstap in Zaandam binnen een uur in Utrecht
In Station Hoog Catharijne maakten we eerst een hele wandeling langs de mooie, met het oog op Sinterklaas en de Kerst, al versierde winkels.
We waren het station Utrecht nog niet uit of we stonden al in het centrum op het oude
grachtje met op de achtergrond de Domtoren in het felle zonlicht. Daar moest natuurlijk even een foto van gemaakt worden. Helaas ontbraken daar op dat moment een paar dames, die al doorgelopen waren.
Natuurlijk hadden de dames best trek in een bakje koffie en daarvoor hadden de dames van de museumcommissie: Joke Akkerman en Ellie Spros al wat bedacht: een bezoekje aan de Douwe Egberts Winkel. Hier kregen we een heerlijk kopje koffie voorgeschoteld (het was niet echt goedkoop, zeker niet als DE het toch als een promotioneel project beschouwt). We namen er ook een appelgebakje bij, maar dat vonden we ondanks de peperige prijs van € 2,95 niet echt lekker. Ondanks het feit, dat het er best wel smakelijk uitzag en goed rook, was dat een beetje plakkerig aan het gebaksvorkje én aan het gebit. (Waarschijnlijk teveel maïzena of bakpoeder er in verwerkt). Na het nuttigen van de koffie konden we de stellingen met de vele cadeau-artikelen, die op punten verkrijgbaar zijn, bekijken.
Het Museum was gevestigd in een grote kerk en dat was ook wel duidelijk te zien aan de prachtige gewelven. In de bovengalerij waren aan beide kanten in vitrines oude speeldozen opgesteld in alle soorten en maten.
Er waren prachtige speeldozen met gepikkelde koperen platen, die langs een kam gingen, waardoor toontjes werden geproduceerd. Hoe dat allemaal in zijn werk ging, was er ook het binnenste van zo'n speeldoos in zo'n vitrine.
Er bleken heel veel soorten speeldozen in de loop der eeuwen gemaakt te zijn. Zo was er ook was een speeldoos, uitgevoerd als piano met snaren en hamertjes.

Nog meer soorten speeldozen waren te bekijken: met verwisselbare cilinders, waarmee allemaal aparte melodietjes konden worden gespeeld. (Die liggen naast de speeldoos) Er was ook inbouw van een speeldoos, dat eigenlijk nog veel meer dan pingeltoontjes kon produceren maar ook zaten daar een trommeltje, bekkens, belletjes of castagnetten aan. Hierboven een orgel dat al van een orgelboek met gaatjes was voorzien. Daar moesten de tonen dus gemaakt worden door het inblazen van lucht.
Dit was een tongenorgel. Het orgelboek met gaatjes was rond de kast gespannen en dat moest dus om het voorwerp draaien. Heel fraai de speeldozen met vogeltjes in prachtig versierde kooien. En dan deze stolp, waar -als de speeldoos werd aangezet- het schip ging varen en de molen draaien. Dit moet een pronkstuk zijn geweest in de kamer van een voorname familie.
Op de vloer van de tentoonstellingshal liep een 'loper' in de vorm van een orgelboek. Dachten we! Maar het bleek een echt stukje orgelboek te zijn, waarop een mooi voertuigje stond, dat met trappers over de loper kon rijden en waarbij muziek werd geproduceerd. Het was een heel leuk object en werd aandachtig bekeken; Jammer dat er geen demonstratie werd gegeven, hoe het allemaal werkte.
Er was ook een voorbeeld van een atelier waar orgelboeken of speelrollen werden gemaakt maar ook restauraties werden uitgevoerd.
Bij de entree was een uitstalling met leuke kleine spulletjes, die geluid konden maken en bedoeld als souvenir en er was een cadeaushop waar speeldozen in bijzondere uitvoeringen werden verkocht. Joke Akkerman was helemaal weg van het Nijntje-speeldoosje, bedoeld voor een op komst zijnd kleinkind.

Na het bezoek aan de tentoonstellingsafdeling begon de rondleiding in de benedenverdieping. Die duurde ongeveer twintig minuten. Dat die bijzonder zou worden kregen we al in de gaten toen er een uitgelaten schoolklas naar buiten kwam.

Voor de rondleiding was iemand van een andere groep bezoekers bereid om een foto van de alle dames uit de Beemster te maken.

   
De rondleider bleek een alleraardigste jongeman te zijn, die van veel speeldozen en klokken de melodietjes liet horen en demonstreerde wat er allemaal aan bijzonder bewegende dingen in zo'n speeldoos konden zitten. Zoals het verlegen konijntje, dat schuchter uit de kool kroop. Een vogeltje in de speeldooskooi viel hem bij zijn praatje steeds in de rede. Op zachte pluche banken kon worden plaatsgenomen en zo werd er bijzonder genoten van deze rondleiding.
Er werd een 'vleugelspeeldoos', een pianola gedemonstreerd. Deze vleugel kon onthouden wat er gespeeld werd, net zoals een recorder thans, maar dan met potloodstreepjes. Zo konden de (reeds lang overleden) pianisten die eertijds vierhandig een stukje hadden gespeeld nog steeds hun vrolijke melodietje laten horen. Een 'spookpiano' werd deze vleugel ook wel genoegd. Op de muur achter de piano een schilderij van een orkest, dat een pianoconcert speelt, maar dan zonder pianist.   Dit orgel van een Duitse orgelbouwer, werd als een wereldwonder gepresenteerd. Het had niet alleen een speeldoosfunctie met een rol, waarop meerdere melodieën konden worden gespeeld, maar er werden ook drie violen ingebouwd, die meespeelden: "Wenn die weisse Flieder wieder blüht". Het was eigenlijk afgrijselijke muziek, die er klonk, maar wat een techniek, zo rond de eeuwwisseling van de vorige eeuw!
Ook het buikorgel werd gedemonstreerd met een hartverscheurend liedje, dat de rondleider met veel pathos zong. "Dat moest wel", vertelde hij want deze orgeltjes kenden maar één melodie. Je moest de mensen blijven interesseren en er daarom veel dramatiek inleggen. Dan bleven de mensen wel staan. Gelukkig werden toen de orgelboeken met de gaatjes uitgevonden, zodat er veel meer muziekjes ten gehore konden worden gebracht. De smartlappen bleven evenwel in de gratie. Hoe zieliger hoe mooier: "Aan de muur van het oude kerkhof", of zoals op één van de affiches "Aan de muur van het stille klooster. Opmerkelijk was dat twee van de leden van de groep het zich nog konden herinneren hoe hun ouders het vroeger zongen. Uit het souvenirswinkeltje konden ze gelukkig een ansichtkaart met de tekst bemachtigen.
Als laatste werd de grote zaal bezocht, waarin de draaiorgels en de enorme dansorgels waren opgesteld. Natuurlijk werden er een aantal gedemonstreerd   Inmiddels had zich een schoolklas bij het gezelschap gevoegd en de jongelui lieten zich niet onbetuigd. Op een samba kan je natuurlijk ook 'jumpen'. Het werd een heel vrolijk besluit van dit bezoek aan het museum "Van Speelklok tot Pierement".

Terug naar verzamelpagina, jaar 2007